در سنت الهیاتی اسلام، قتل و ریختن خون بیگناهان فراتر از جرمی حقوقی یا گناهی مخالف شریعت، یکی از بنیادیترین گناهان در نظام اخلاقی جهان به شمار میرود. از همین روست که در معارف اسلامی و خصوصاً در تعالیم شیعی، هنگامی که از قیامت و برپایی دادگاه عدل الهی سخن گفته میشود، نخستین پروندهای که گشوده میشود پرونده خونهای بهناحق ریخته شدهاست. حضرت نبی اکرم (ص) در روایتی تکاندهنده میفرمایند: «اول مایحکم الله فیه یوم القیامه الدماء» نخستین چیزی که در روز قیامت راجع به آن حکم میشود، خونهاست. حضرت امام صادق علیهالسلام نیز در روایتی دیگر رسیدگی به خون بیگناه ریخته طفل مظلوم امیرالمؤمنین علیهالسلام را نخستین محکمه عدل الهی در قیامت معرفی میکنند؛ «و اول من یحکم فیه محسن بن علی (ع) فی قاتله». این تقدم در رسیدگی حامل معنایی عمیق است و آن اینکه در دستگاه عدالت الهی، هیچ گناهی به اندازه ریختن خون بیگناه، نظم اخلاقی عالم را مختل نمیکند.
الهیات اسلامی فراتر از رسیدگی صرف به خونهای به ناحق ریخته، خون مظلوم را صرفاً یک واقعه انسانی نمیداند، بلکه آن را رخدادی میبیند که در ساحت تاریخ، حکمرانی و سرنوشت جوامع نیز اثر میگذارد. در نگاه قرآن و معارف اسلامی، تاریخ بشر تابع سنن الهی است. قواعد و قوانین اخلاقی که سرنوشت ابنای بشر را تعیین میکند. یکی از مهمترین این سنن الهی آن است که ظلم، به ویژه هنگامی که به کشتار بیگناهان و کودکان میانجامد، دیر یا زود پایههای قدرت و
حاکمیت را از درون فرسوده و عمر حکومتها را کوتاه میکند.
شاید دقیقترین و صریحترین بیان این قاعده الهی را بتوان در نامه مشهور امیرالمؤمنین علیهالسلام به مالک اشتر یافت؛ متنی که از مهمترین اسناد اندیشه سیاسی در تمدن اسلامی به شمار میآید. امیرالمؤمنین در این نامه با لحنی هشدارآمیز مینویسند: «یَّاک وَالدِّمَاءَ وَسَفْکهَا بِغَیْرِ حِلِّهَا، فَإِنَّهُ لَیْسَ شَیْءٌ أَدْنَى لِنِقْمَة، وَلاَ أَعْظَمَ لِتَبِعَة، وَلاَ أَحْرَى بِزَوَالِ نِعْمَة، وَانْقِطَاعِ مُدَّة» بپرهیز از خونها و خونریزیهاى بهناحق، زیرا هیچ چیزی مانند خونریزی نیست که انتقام الهی را نزدیکتر کند، تبعات سنگینتری به دنبال داشته باشد، نعمتها را زائل و عمر حکومتها را کوتاه سازد.
در این فراز امیرالمؤمنین علیهالسلام چهار پیامد بنیادین برای خونریزی ظالمانه برمیشمارد. نخست «نقمت و انتقام شدید الهی» که میتواند در همین دنیا به شکل بحرانها و فروپاشی اجتماعی و مسائل سهمگین لاینحل ظهور کند؛ دوم «تبعه سنگین اخروی» که نشان میدهد عدالت نهایی در دستگاه الهی برقرار خواهد شد؛ سوم «زوال نعمت» که به معنای از دست رفتن امنیت، آرامش و مشروعیت اجتماعی و هر آنچه به عنوان نعمت و عطای الهی در جوامع است و چهارم «انقطاع مدت» یعنی کوتاه شدن عمر حکومتها و تسریع در زوال و سقوط آنها.
اما تأملبرانگیزتر از همه، تحلیل دقیقتری است که حضرت ارائه میکند؛ آنجا که میفرماید: «فَلاَ تُقَوِّیَنَّ سُلْطَانَک بِسَفْک دَم حَرَام، فَإِنَّ ذَلِک مِمَّا یُضْعِفُهُ وَیُوهِنُهُ، بَلْ یُزِیلُهُ وَیَنْقُلُهُ» حکومت و سلطه خود را با ریختن خون حرام تقویت مکن؛ زیرا این کار آن را تضعیف میکند، سست میسازد، نابود و سپس به دیگران منتقل میکند.
در این عبارت چهار واژه کلیدی به شمار رفته است. «یُضْعِفُ»، «ُیوهِنُ»، «یُزِیلُ» و «یَنْقُلُ». این چهار واژه در واقع توصیف یک فرایند تاریخی در اضمحلال یک حاکمیت خونریز است. نخست، خونریزی اقتدار حکومت را «تضعیف» میکند؛ مشروعیت اخلاقی قدرت آسیب میبیند و جامعه در برابر آن دچار تردید میشود. سپس قدرت «سست» میشود؛ یعنی ساختار سیاسی از درون دچار فرسایش میگردد و دشمنان بیرونی یا بحرانهای داخلی مجال ظهور مییابند. در مرحله سوم، این فرسایش به «زوال» میانجامد و حکومت سقوط میکند و سرانجام، قدرت به «دیگران منتقل» میشود؛ یعنی تاریخ، صحنه جابهجایی قدرتها میشود.
اگر این تحلیل الهیاتی را با واقعیتهای امروز جهان کنار هم بگذاریم، معنای آن روشنتر میشود. کشتار شهروندان بیدفاع و کودکان بیگناه در هر نقطهای از جهان فراتر از فاجعه تلخ انسانی، از منظر سنن الهی، نشانهای از ورود یک قدرت سیاسی به مسیر فرسایش و سقوط تاریخی است. در چنین شرایطی، خون مظلومان نهتنها در حافظه بشری باقی میماند، بلکه به نیرویی اخلاقی تبدیل میشود که میتواند ساختارهای ظالمانه را از درون تهی کند.
خونریزیها و جنایات کثیر و بیمانند رژیم صهیونیستی و امریکا در قتل و کشتار پاکترین و معصومترین خونها، از دانشآموزان خردسال و مظلوم مدرسه میناب تا ریختن خون قائد عارف و مرجع عظیم جهان تشیع، حضرت آیتالله خامنهای و شهروندان بیگناه ایرانی و سربازان مخلص اسلام در اماکن نظامی و مسکونی، وفق سنت بزرگ الهی باعث تسریع در سقوط و زوال این دولتهای مستکبر خواهد شد و این حکومتهای ظالم را در سراشیبی تند سرنگونی قرار خواهد داد؛ همانگونه که حکومتهای فرعون و بنیامیه و بنیعباس و دیگر ظالمان و سفاکان دماء مظلومه را به نابودی و زوال کشید. انشاءالله.
